Nowa fala sądeckiej profesury

Sądecczyzna od wieków była bogata ludźmi utalentowanymi i kreatywnymi, którzy szturmowali renomowane uniwersytety i akademie, pnąc się na szczyty karier naukowych i dydaktycznych.

Kilkanaście lat temu przymierzając się do opracowania „Pocztu sądeckich profesorów” doliczyłem się blisko stu osób, które – związane z Nowym Sączem i Sądecczyzną rodowodem lub miejscem edukacji i pracy zawodowej – legitymowały się w XX wieku tytułami profesorskimi. Także w ostatniej dekadzie do szerokiego grona powszechnie znanych luminarzy nauki, do plejady dziś już emerytowanych rektorów i profesorów najpoważniejszych w kraju wyższych uczelni z dawnych lat, dołączają nowe pokolenia, pełniące eksponowane stanowiska w nowej rzeczywistości III RP, także za granicą, posiadające uznany dorobek zawodowy. Oto kilka przykładów:

► Z Podrzecza (gmina Podegrodzie) pochodzi prof. Marek Ruchała. Po maturze w II LO im. M. Konopnickiej w Nowym Sączu w 1988 r. ukończył z wyróżnieniem studia na Akademii Medycznej (obecnie Uniwersytecie Medycznym) im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Związał się z tą uczelnią na stałe, zaliczając kolejne szczeble kariery naukowej, od doktoratu i habilitacji, po tytuł profesora zwyczajnego (2012), staże naukowe w USA i Niemczech. Kieruje Katedrą i Kliniką Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych. Dziś prof. Marek Ruchała należy do czołowych specjalistów z zakresu endokrynologii i medycyny nuklearnej w Polsce, opracował ok. 460 publikacji naukowych, pełni funkcję wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego.

► Młodszy o rok kolega z „Drugiej Budy”, Jerzy Krzysztof Pamin, od 2006 r. jest profesorem i dyrektorem Instytutu Technologii Informatycznych w Inżynierii Lądowej Politechniki Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki. W pewnym sensie poszedł w ślady rodziców (Danuty i Jerzego Jana), znanych w przeszłości architektów sadeckich, uczestniczących w projektowaniu i wznoszeniu licznych budynków mieszkalnych, sanatoriów, szkół, sklepów i innych obiektów użyteczności publicznej na Sądecczyźnie. Jerzy Krzysztof w latach 90. doktoryzował się z zakresu metod obliczeniowych w mechanice na Delft University of Technology w Holandii, do niedawna kierował Polskim Towarzystwem Metod Komputerowych w Mechanice.

► W nieco podobnej specjalności (mechaniki stosowanej) pracuje na Politechnice Krakowskiej prof. Marek Stanuszek. Ceniony dydaktyk i naukowiec, członek towarzystw naukowych polskich i zagranicznych, organizator i kierownik nowych komórek na Wydziale Inżynierii Lądowej – Pracowni Metod Komputerowych w Mechanice, Ośrodka Elektronicznej Techniki Obliczeniowej, Pracowni Inżynierii Oprogramowania, Instytutu Modelowania Komputerowego, wreszcie prodziekan i od 2008 r. dziekan Wydział Fizyki, Matematyki i Informatyki (wybrany na kolejną kadencję, do 2016 r.). Jego badania mają ważne zastosowanie w konstrukcjach inżynierskich (balony, namioty, przekrycia powierzchniowe), życiu codziennym (przepony, sieci, ubrania), a także w modelach elementów ludzkiego organizmu (skóra, płuca, żyły itp.). Profesor ma stomatologiczną rodzinę: żona Halina (paradontolog) prowadzi przychodnię przy ul. Gwardyjskiej w Nowym Sączu; dzieci Katarzyna i Maciej, a także synowa Justyna również są dentystami. Jak za szkolnych sądeckich lat, Marek Stanuszek biega i zjeżdża na nartach, nie stroni od pływania i gry w ping-ponga.

► Od początku lat 90. na Uniwersytecie Witwatersrand w Johannesburgu pracuje Wojciech Przybyłowicz, starosądeczanin, absolwent LO im. Marii Curie-Skłodowskiej w Starym Sączu i potem AGH. Następnie stypendysta Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej na Uniwersytecie McMaster w Hamilton (Kanada). Jest znanym geofizykiem i alpinistą, zdobył Mont Blanc, Kilimandżaro w Tanzanii i Mount Kenia, Fudżijamę, Pico de Orizaba i Iztaccihuatl w Meksyku, Kinabalu na Borneo. Działa w środowisku polonijnym w Kapsztadzie. Ojciec profesora Przybyłowicza – Stanisław był długoletnim prezesem Towarzystwa Miłośników Starego Sącza i dyrektorem Sądeckich Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego, w okresie świetności tego nieistniejącego już przedsiębiorstwa.

► Nietypową, z pewnością ciekawą, drogą doszedł do stanowiska profesora Akademii Ignatianum w Krakowie Tomasz Homa. Rodem z Muszyny, po maturze w Technikum Elektrycznym im. gen. J. Kustronia w Nowym Sączu, z dyplomem technika elektryka (specjalność: maszyny i aparaty elektryczne) wstąpił do zakonu jezuitów. Przeszedł potem liczne studia filozoficzno-teologiczne m.in. w Neapolu i na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie, gdzie odbył studia doktoranckie, następnie habilitował się na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. 12 marca 2015 r. mianowano go profesorem nadzwyczajnym Ignatianum, gdzie jest dziekanem Wydziału Filozoficznego. Ceniony w świecie nauki filozof polityki i etyki, znawca myśli Sørena Kierkegaarda i innych europejskich filozofów, w wolnych chwilach udzielający się aktywnie w chrześcijańskich organizacji pozarządowych m.in. Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży.

► Na polu pedagogiki społecznej działa profesor psychologii Wszechnicy Świętokrzyskiej, Irena Pospiszyl z domu Kłębczyk, z Kamionki Wielkiej, absolwentka Technikum Gastronomicznego w Nowym Sączu. Po studiach była m.in. pedagogiem w sanatorium neuropsychiatrycznym w Józefowie, doktoryzowała się i habilitowała na Uniwersytecie Warszawskim. Jest ekspertką i autorką publikacji z zakresu patologii społecznych, m.in. o przemocy w rodzinie, o języku nienawiści w życiu publicznym.

► Od roku profesorska toga zdobi Mariolę Cieniawę-Puchałę, znaną pianistkę i pedagoga Akademii Muzycznej w Krakowie. Mariola, córka byłego dyrektora szpitala w Gorlicach i lekarza wojewódzkiego w Nowym Sączu, jest absolwentką Państwowej Szkoły Muzycznej im. F. Chopina w Nowym Sączu. Uczestniczyła w XI Międzynarodowym Festiwalu Chopinowskim. Mieszka na przemian pod Wawelem i w Krynicy-Zdroju, gdzie zainicjowała i przez wiele lat organizowała pianistyczne kursy mistrzowskie wspólnie z Amerykaninem Kevinem Kennerem, zwycięzcą Konkursu Chopinowskiego w 1990 r. Teraz urządza pod Górą Parkową festiwale i ogólnopolskie warsztaty muzyczne.

► Najmłodszą z powyższego grona jest dr hab. Anita Szczepanek, córka znanych nauczycieli w Nowym Sączu (Janiny – biologa z I LO i Antoniego – historyka z II LO), maturzystka w „Pierwszej Budzie” z 1989 r., archeolog i antropolog, obecnie adiunkt w katedrze Anatomii Collegium Medicum UJ. Przez kilkanaście miesięcy była powołana przez krakowski oddział Instytutu Pamięci Narodowej do przeprowadzenia analizy antropologicznej szczątków z mogił zbiorowych i miejsc straceń z okresu II wojny światowej i okresu stalinowskiego. Autorka ponad stu publikacji naukowych z zakresu antropologii oraz archeologii pradziejowej i historycznej. Współpracuje z uniwersytetami w Sztokholmie i Kolonii. W lipcu bieżącego roku była zaangażowana w prace ekshumacyjne żołnierzy Armii Czerwonej pochowanych w mogile pod zdemontowanym pomnikiem przy Al. Wolności i następnie przeniesionych do kwatery wojennej na cmentarzu komunalnym w Nowym Sączu. Naukowy plon tego niezwykłego zadania ukaże się w najbliższym „Roczniku Sądeckim”. Nominacja profesorska dla pani Anity pewnie już jest w opracowaniu w kancelarii belwederskiej w stolicy.

Fot. arch. Autora.