Odbył się III Spacer Historyczny po Limanowej

W niedzielę 29 października 2017 r. odbył się „III Spacer Historyczny po Limanowej”. Mimo ekstremalnie niesprzyjającej pogody na cmentarz parafialny przybyła liczna grupa mieszkańców Limanowej, aby zapoznać się z przeszłością tej nekropolii.

O historii cmentarza jak i osobach na nim pochowanych przybyłym opowiadał historyk Karol Wojtas. Ze względu na silny wiatr i opady deszczu znaczną część czasu uczestnicy spaceru spędzili we wnętrzu kaplicy, ale także mimo zimna i wiatru przeszli po cmentarzu, aby zobaczyć najstarsze nagrobki i grobowce.

Fakt, że mimo takiej pogody uczestnicy spaceru po raz kolejny dopisali utwierdził pomysłodawców wydarzenia w słuszności pomysłu organizowania kolejnych spacerów historycznych po naszym mieście.

Kilka najważniejszych faktów z historii limanowskiego cmentarza parafialnego przy ulicy Szwedzkiej.

Od czasu powstania pierwszego kościoła w Limanowej na początku XVI wieku funkcjonował przy nim cmentarz parafialny. Z biegiem lat cmentarz ten wypełnił się znacznie pochówkami a stan jego był nie najlepszy, o czym można dowiedzieć się z akt wizytacyjnych limanowskiej parafii. Cmentarz ten jak i kościół znajdował się w centrum miasta. Teren cmentarza graniczył bezpośrednio z rynkiem. Jak podają źródła w pewnym okresie cmentarz ten nie posiadał nawet ogrodzenia, ponieważ rozpadło się ze starości, a i stan grobów na nim był bardzo zły.

W związku z wydanym w 1783 roku przez cesarza Józefa II dekretem na terenie Galicji zaczęły powstawać nowe cmentarze po za granicami terenów zamieszkałych. Cesarz Józef II Habsburg zarządził ze względów sanitarnych zamknięcie w całym państwie wszystkich cmentarzy przykościelnych i wyznaniowych. Polecił zarazem wydzielenie poza obrębem miast specjalnych obszarów, na których miały być lokalizowane nowe cmentarze publiczne.

W Limanowej w latach 1799 – 1800 założono nowy cmentarz po za miastem w ramach nadal obowiązującego zarządzenia władcy, który już od kilku lat nie żył. Cmentarz ten założył ówczesny proboszcz limanowski ks. Szczepan Duszyński. W 1799 roku wybudował on drewnianą kaplicę cmentarną pod wezwaniem Krzyża Świętego, dla której uzyskał przywilej odprawiania mszy św. Mimo założenia nowego cmentarza cały czas funkcjonował stary cmentarz przy kościele i zapewne tak jak w innych miastach i miejscowościach początkowo wierni nie chcieli być chowani na nowej nekropoli. Budziła ona kontrowersje a wręcz bano się pochówku na nowym cmentarzu po za miastem. Jedną z pierwszych kilkunastu osób pochowanych na tym cmentarzu był sam ksiądz Szczepan Duszyński, który zmarł w 1803 roku.

W 1832 roku na cmentarzu tym kolejny proboszcz limanowski ks. Jan Duszyński bratanek ks. Szczepana Duszyńskiego wybudował nową kaplicę cmentarną pod tym samym wezwaniem, co poprzednia. W 1859 roku kolejny proboszcz limanowski ks. Jan Warpęcha wybudował na cmentarzu ossarium. Z biegiem lat nowy cmentarz zaczął się zapełniać a na tym przy kościele było, co raz mniej nowych pochówków. Parafianie przekonali się do nowego cmentarza. W latach 60 i 70 XIX wieku funkcjonowały równocześnie nadal dwa cmentarze ten przy kościele i ten po za miastem przy dzisiejszej ulicy Szwedzkiej. Gdy Limanową nawiedziła epidemia cholery zmarłych mieszkańców miasta pochowano w zbiorowej mogile daleko jak na tamte czasy od miasta przy dzisiejszej ulicy Kolejowej.

Po objęciu probostwa w Limanowej przez ks. Kazimierza Łazarskiego w 1890 roku zaszły kolejne zmiany w mieście i parafii. Ks. Łazarski zaczął myśleć o budowie nowego murowanego kościoła. Najpierw jednak na cmentarzu parafialnym wzniósł nową murowaną kaplicę w stylu neogotyckim. Kaplica ta zbudowana została w 1894 roku i tak samo jak poprzednie nosi wezwanie Krzyża Świętego. Kaplica ta posiada dwie krypty, w których, spoczywają członkowie rodziny Marsów, ale też księża i inne zasłużone osoby. W kaplicy pochowani są między innymi: Antoni Józef Mars wraz żoną Franciszką z Żelechowskich oraz ich dzieci z rodzinami. Pochowany jest tam także proboszcz limanowski ks. Antoni Zapała. Cmentarz przy kościele został ostatecznie zlikwidowany podczas budowy obecnej świątyni.

Przez lata na cmentarzu parafialnym znaczną część stanowiły proste groby ziemne. W drugiej połowie XIX wieku pojawiły się na nim grobowce i nagrobki kamienne w tym cześć szczególnie pięknych wykonanych z piaskowca, granitu czy marmuru. Niektóre z nagrobków wykonane zostały przez znanych kamieniarzy i wybitnych rzeźbiarzy jak np. Edward Stechlik z Krakowa. Niestety na cmentarzu parafialnym ostatnio ubywa starych nagrobków. Są one zastępowane nowymi. Wiele tych starych grobowców i nagrobków jest cennych ze względu na wartość artystyczną i historyczną.

autor: KAROL WOJTAS