Gardząc wszystkim, co było przed nami... - 25 lat sądeckiego samorządu

Dokładnie 25 lat temu, 12 czerwca 1990, ukonstytuowały się pierwsze samorządowe sądeckie władze. Pierwszym prezydentem Nowego Sącza został wybrany Jerzy Gwiżdż, a pierwszym przewodniczącym Rady Miasta – Ludomir Krawiński.

Wiceprezydentami zostali Piotr Pawnik i Marian Cycoń (4 głosy sprzeciwu podczas sesji 26 VI 1990), prezydent w latach 1988–1990, co było pewną sensacją, z uwagi na jego przynależność do b. PZPR. Rekomendując M. Cyconia na stanowisko wiceprezydenta J. Gwiżdż powiedział: „Gardząc wszystkim, co było przed nami, uczymy innych, by gardzili nami”.

Pierwsze demokratyczne wybory (1990)

Wiosną 1990 r. na fali demokratyzacji życia publicznego we wszystkich miastach i gminach powstały komitety obywatelskie „Solidarność”. W Nowym Sączu KO „S” skupił przedstawicieli komisji zakładowych „S”, środowisk duszpasterstwa ludzi pracy, KIK, związków kombatanckich. W przeprowadzonych w IV przez KO „S” w Domu Kultury Kolejarza prawyborach wyłoniono 36 kandydatów, których zgłoszono do zbliżających się wyborów. Byli to przeważnie ludzie z pokolenia trzydziesto- i czterdziestolatków, z wyższym wykształceniem, nienależący (w większości) poprzednio do partii i stronnictw. W sondażu na najodpowiedniejszego kandydata na prezydenta Nowego Sącza, po ewentualnym uzyskaniu zaufania wyborców, uznano Jerzego Gwiżdża, który zebrał 118 głosów, a jego główny konkurent Henryk Pawłowski, kolejarz z 20-letnim stażem pracy – 60. Prawybory poprowadzili liderzy KO: Andrzej Szkaradek i Magdalena Kroh.
W pierwszych demokratycznych wyborach do Rady Miasta Nowego Sącza 26 maja 1990 r., przeprowadzonych według nowej ustawy o samorządzie terytorialnym 29 na 36 mandatów (81%) zdobył KO „S”. Nie była to wiktoria miażdżąca, choć nikt nie ukrywał, że pierwsze demokratyczne wybory samorządowe miały, podobnie jak rok wcześniej parlamentarne, znamiona plebiscytu. Obywatele podtrzymali swe zaufanie m.in. do byłego przewodniczącego MRN, działacza lewicowego Kazimierza Sasa. Do rady wszedł także przedstawiciel Stronnictwa Demokratycznego lek. med. Stanisław Długopolski i KPN – Wojciech Lippa, były oficer Wojsk Ochrony Pogranicza (został komendantem nowo utworzonej Straży Miejskiej). Sława olimpijczyka-bobsleisty dopomogła zapewne w uzyskaniu mandatu Józefowi Szymańskiemu, działaczowi komitetu osiedlowego. Osoby wytypowane przez KO „S”, które przegrały walkę o mandat, należały do grupy „słabszej”, niezakotwiczonej w krwiobiegu społecznym miasta. Liderzy KO „S” przyznali, że przy staranniejszym doborze kandydatów, nowosądecki samorząd mógł być jednobarwny jak ówczesny Senat RP. Największą ilość głosów otrzymał Jerzy Gwiżdż – 1 037.
Nowi członkowie Rady Miasta byli bardzo dobrze wykształceni: 31 osób legitymowało się dyplomami wyższych uczelni, dwóch – doktoratami. Silną grupę stanowili nauczyciele (najliczniejsi – 7 osób), prawnicy i lekarze. Prywatny biznes miał trzech reprezentantów – inżynierów: Andrzeja Czerwińskiego, Wojciecha Merklejna i Henryka Janusza. Pracownikami Sądeckich Zakładów Elektro-Węglowych było trzech radnych, PKP i ZNTK – po jednym. Radną została dotychczasowa wiceprezydent Anna Zwolińska.
Oto wyniki sprzed 24 lat (nazwiska wybranych wówczas radnych wytłuszczonym drukiem):
okręg nr 1
KO „S”: Jerzy Gwiżdż – 1 037, Maria Bulzak – 661, Wojciech Śliwiński – 139, Władysław Mikulec – 436, Wojciech Merklejn – 323; KPN: Krzysztof Kuliś – 191, Andrzej Kuliś – 71; PSL: Władysław Potoniec – 152, Tadeusz Laskowski – 56, Józef Jaskulski – 17, Stanisław Ciągło – 30; Porozumienie Obywatelskie: Kazimierz Kuropeska – 191; Porozumienie: Janusz Janik – 40, Edward Job – 85, Józef Leśniak – 24, Stanisław Basiaga – 37, Michał Węgrzynek – 18; SD: Tadeusz Niemiec – 86, Krzysztof Pieszczoch – 23; KO Helena: Maria Kulig – 58.
okręg nr 2
KO „S”: Zbigniew Kowal – 833, Bożena Jawor – 906, Barbara Godfreyow – 301, Krzysztof Niewiara – 265, Andrzej Muzyk – 350, Maciej Wąsowski – 225, Jan Tołysz – 158, Andrzej Kulig – 328, Elżbieta Chowaniec – 249; Lista Samorządowa KO: Anna Bocheńska – 358, Mieczysław Cisowski – 170, Stanisław Dzieślewski – 85, Stanisław Fecko – 118, Aleksander Habela – 227, Tadeusz Marcisz – 75, Ryszard Niedźwiedź – 42, Józef Szymański – 269, Stanisław Ślęzak – 114; KPN: Wojciech Lippa – 207, Antoni Rączkowski – 168, Marian Rola – 119; SD: Andrzej Woda – 123, Antoni Poręba – 84, Józef Buszek – 110, Bogusław Kler – 37, Maria Krok – 44, Józef Myśliwiec – 49.
okręg nr 3
KO „S”: Jerzy Ślazyk – 540, Andrzej Czerwiński – 685, Ludomir Krawiński – 272, Teresa Krzak – 419, Jerzy Rasiński – 323, Adam Leśniak – 394, Piotr Szczurek – 254; KPN: Mirosław Skoczeń – 171, Jerzy Opoka – 74, Kazimierz Gomulec – 53; OPW: Jan Chronowski – 75, Leszek Korzeniowski – 240, Leon Morański – 77, Barbara Pietryka – 57, Józef Regiec – 15, Andrzej Strakosz – 27; PAX-PSL: Stanisław Marczyk – 46, Leszek Migrała – 32, Andrzej Miczyński – 59, Marian Morawski – 37, Henryk Surówka – 57; SD: Jan Górowski – 72, Eugeniusz Peciak – 40, Andrzej Pielichowski – 34.
okręg nr 4
KO „S”: Piotr Pawnik – 862, Henryk Ferenc – 257, Henryk Janusz – 307, Józef Wójcik – 943, Zdzisław Mrozek – 43; Stow. Chorych na Cukrzycę: Józefa Smoleń – 32, Michalina Jaskulska – 19, Władysław Głukowski – 7, Józef Michalik – 6, Mieczysław Góra – 4; PSL: Marian Baran – 40, Tadeusz Kulpa – 75, Konstanty Legutko – 107; KPN: Agnieszka Krawińska – 35, Tadeusz Rola – 187, Andrzej Wiktor – 27; WMO: Edward Kumięga – 53, Lidia Wolf – 33, Henryk Dzuła – 40, Tadeusz Górka – 84, Andrzej Kita – 224; SD: Krzysztof Łukasik – 119, Maria Ruchała – 26, Stefan Chomoncik – 54.
okręg nr 5
KO „S”: Wiesław Czeladka – 249, Henryk Pawłowski – 1231, Leszek Zegzda – 638, Józef Stanek – 376, Maciej Kurp – 135; KPN: Antoni Bąk – 168; SD: Krzysztof Szkaradek – 71, Stanisław Długopolski – 337, Krystyna Uczkiewicz – 141, Marek Ryglewicz – 42.
okręg nr 6
KO „S”: Marek Paperz – 1 848, Marcin Rzemiński – 210, Adam Grzesiak – 335, Jacek Zięba – 197, Anna Lipińska-Zwolińska – 555; KPN: Andrzej Węcławowicz – 73, Jerzy Olszowski – 91; OAD: Marek Górecki – 32, Jerzy Lach – 140, Kazimierz Sas – 423, Renoald Sokołowski – 53, Tadeusz Świdrak – 34; SD: Zofia Piotrowska – 59, Tadeusz Łagan – 72, Danuta Krzyś-Szczapa – 41.
► Prezydentem podczas trwającej aż siedem godzin i nie pozbawionej sporów proceduralnych sesji 12 VI 1990 r. wybrano prawnika, absolwenta UJ, w latach 1979–1981 działacza SD i następnie NSZZ „Solidarność”, Jerzego Gwiżdża – 21 głosów, jego rywal Henryk Pawłowski otrzymał 11 głosów (obaj kandydaci KO „S”). Wiceprezydentami zostali Piotr Pawnik (podczas sesji 12 VI 1990) i Marian Cycoń (4 głosy sprzeciwu podczas sesji 26 VI 1990), prezydent w latach 1988–1990, co było pewną sensacją, z uwagi na jego przynależność do b. PZPR. Rekomendując M. Cyconia na stanowisko wiceprezydenta J. Gwiżdż powiedział: „Gardząc wszystkim, co było przed nami, uczymy innych, by gardzili nami”.
► Przewodniczącym Rady Miasta podczas pierwszej, inauguracyjnej sesji 6 VI 1990 wybrano Ludomira Krawińskiego, a wiceprzewodniczącymi Bożenę Jawor i Teresę Krzak. W 1992 r. trzecim wiceprezydentem został Leszek Zegzda. Zarząd Miasta dopełniali jego członkowie: Władysław Mikulec, Andrzej Muzyk i Krzysztof Niewiara.
► Inauguracyjną sesję poprzedził niecodzienny gest: ks. dr Stanisław Lisowski, proboszcz parafii farnej św. Małgorzaty przekazał przechowywany w kościele od 45 lat obraz (replikę) Matki Boskiej Sykstyńskiej, dzieło ze szkoły drezdeńskiej, które wisiało w sali reprezentacyjnej ratusza od początku XX w. Gest najważniejszego z sądeckich duchownych był znakiem, że Kościół potraktował nową władzę jako zrodzoną z prawego łoża.
► Jedną z pierwszych inicjatyw nowej władzy samorządowej było skuteczne wystąpienie o przejęcie gmachu b. Komitetu Wojewódzkiego PZPR przy al. Wolności, pozostającego w formalnym władaniu Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, na potrzeby służby zdrowia. Z budynku przy ul. Jagiellońskiej 26 wykwaterowano Radę Wojewódzką SdRP i odstąpiono ten obiekt Bankowi Przemysłowo-Handlowemu (przed II wojną światową znajdowała się tu Miejska Kasa Oszczędności, a więc można mówić o powrocie do pierwotnego, bankowego charakteru działalności).
► W pierwszym okresie działalności Rada Miasta zmieniła pochodzące z czasów PRL nazwy kilkudziesięciu ulic: m.in. Gagarina na Wacława II, Marcina Kasprzaka – na gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, Manifestu Lipcowego – na Na Rurach i Bocoń, gen. Karola Świerczewskiego – na 1. Pułku Strzelców Podhalańskich, Mariborską – na Agaty Konstanty, Stanisława Skrzeszewskiego – na Hubala, Józefa Zemanka – na Henryka Dobrzańskiego (patronem miał być w pierwszej wersji Bolesław Wstydliwy), Bolesława Redlicha – na o. Stanisława Papczyńskiego, Aleksandra Zawadzkiego – na gen. Tadeusza Bora Komorowskiego. Na prośbę jezuitów parafii kolejowej pozostawiono wywodzącą się z czasów przedwojennych nazwę ul. 1 Maja, która miała być zastąpiona św. Ignacym Loyolą. Bulwar Obrońców Narwiku przemianowano na Bulwar Narwiku, z uwagi na to, że tego norweskiego miasta podczas II wojny światowej bronili... Niemcy.
► W trakcie kadencji Henryka Pawłowskiego (zrezygnował po objęciu posady w Dyrekcji Generalnej PKP) zastąpił Maciej Kurp.
► Pierwsza rada wybrana 27 V 1990 r. była najlepsza z dotychczasowych w minionym 20-leciu, w ludziach był zapał i entuzjazm do zmieniania rzeczywistości. Był to czas, kiedy nasze marzenia zaczęły się realizować i to, co wydawało się niemożliwe, stało się możliwe. Wszyscy mamy powody do dumy, bo nasze miasto już zupełnie inaczej wygląda niż 20 lat temu (Zofia Pieczkowska, 25 maja 2010 r. podczas uroczystej sesji Rady Miasta z okazji 20-lecia samorządności).
Jerzy Leśniak, „Dobry Tygodnik Sądecki” 9 października 2014.
Fot. Arch. Jerzego Leśniaka