Marszałek wraca do Ratusza

Obchody Święta Niepodległości w Nowym Sączu 11 listopada zainauguruje skromna uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej 100. rocznicy nadania Jozefowi Piłsudskiemu tytułu Honorowego Obywatela Miasta Nowego Sącza.

Pomysłodawcą upamiętnienia wydarzenia sprzed wieku jest prezydent Ryszard Nowak. Honorowe obywatelstwo Rada Miejska przyznała Komendantowi Legionów 22 marca 1916 roku, Nowy Sącz był pierwszym miastem polskim, który w ten sposób uczcił twórcę Legionów. Wcześniej niż Wilno i Kraków.

Oto fragment ówczesnej uchwały:

„Oddając hołd zasługom twórcy Legionu Polskiego, niezmordowanego Bojownika o wolność Polski i z wdzięczności, za udział w walkach o oswobodzenie miasta Nowego Sącza z rosyjskiego najazdu, uchwala Rada Miejska jednomyślnie nadać Jaśnie Wielmożnemu Panu Brygadierowi Józefowi Piłsudskiemu honorowe obywatelstwo miasta Nowego Sącza”.

Kiedy Piłsudskiego zaproszono na uroczystość wręczenia okolicznościowego tytułu, a zaplanowaną ją na 12 listopada 1916 r. z racji obchodów towarzyszących ogłoszonemu przez cesarzy Niemiec i Austrii Aktowi 5 Listopada, nadszedł z Krakowa następujący telegram:

„Kraków, 12 listopada 1916 r. Za zaproszenie na obchód dziękuję, być na nim niestety nie mogę z powodu niezdrowia. Tradycja bojów pod Nowym Sączem żyje zawsze w I Brygadzie łącząc się z serdeczną wdzięcznością dla mieszkańców miasta za wzruszające przyjęcie, jakiego doznaliśmy po odparciu inwazji. J. Piłsudski”.

Kolejny list brygadiera, napisany z Krakowa 6 stycznia 1917 r. do burmistrza Władysława Barbackiego, znajduje się w archiwum w Nowym Sączu:

„Nadzwyczaj cenne dla mnie pismo Jaśnie Wielmożnego Pana z dnia 21 listopada ubiegłego roku otrzymałem i teraz dopiero po powrocie z Warszawy dowiedziałem się, że odpowiedź moja natychmiast napisana nie został wysłana z przyczyn ode mnie niezależnych. Najserdeczniej mimo to przepraszam za opóźnienie i proszę go nie brać za złe.

Byłoby mi to tem przykrzejszym, że z Nowym Sączem czuję się związany uczuciowo bardzo silnie po nadzwyczajnie wdzięcznych wspomnieniach walk pod Limanową i Nowym Sączem. Gdy się miastu zechciało uczynić mi zaszczyt niezwykły przyjmując mnie w poczet swoich obywateli do uczucia serdeczności wspomnień o przeżyciach bojowych dodało się uczucie wdzięczności w stosunku do miasta i jego obywateli. Kampania pod murami Nowego Sącza wśród patryotycznych Podhalan stanowić będzie w pamięci mojej i żołnierzy I. Brygady jedno z najmilszych wspomnień, tak serdecznie byliśmy tam przyjmowani, tak troskliwą opieką otoczeni przez współobywateli i rodaków.

Będę Jaśnie Wielmożnemu Panu Burmistrzowi niezwykle wdzięczny, gdy zechce Pan być wyrazicielem moich uczuć wdzięczności i podziwu przed Świetną Radą Miejską i obywatelami miasta.

Proszę przyjąć zapewnienie wysokiego szacunku i poważania, z jakim pozostaję. J. Piłsudski.”

J. Piłsudski był w Nowym Sączu wielokrotnie:

- m.in. w 1903, 1908, 1911, 1914 (dwukrotnie),

- we wrześniu 1921 z okazji święta 1 Pułku Strzelców Podhalańskich, zwiedzenia miejsc bitwy z 1914 w Marcinkowicach i Limanowej,

- w 1922 (w drodze powrotnej z Zakopanego),

- w 1926 podczas wizytacji 1 Pułku,

- w 1927 i 1929 (w drodze do Krynicy),

- w 1928 podczas zorganizowanej tu wojskowej gry wojennej,

- w 1929 z okazji Zjazdu Legionistów.

W listopadzie 1930 r., podczas obchodów rocznicy odzyskania niepodległości przy wejściu do sądeckiego ratusza wmurowano kamienną tablicę: u góry znajdował się medalion płaskorzeźby Marszałka, poniżej napis ryty w metalu: „Roku 1930. Pierwszemu marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, budowniczemu Polski odrodzonej w dziesiątą rocznicę wyzwolenia Ojczyzny od najazdu bolszewickiego.”

Obecnie Piłsudski jest patronem ulicy (wzdłuż rzeki Kamienicy) i mostu heleńskiego. Jemu też poświęcone są trzy tablice: w kościele kolejowym, na kamienicy przy ul. Dunajewskiego, gdzie przebywał w 1914 oraz na narożnej ścianie budynku u zbiegu ul. Lwowskiej i Jagiellońskiej.

Teraz ta czwarta tablica, nieprzypadkowo odsłonięta w rocznicę odzyskania niepodległości, będzie świadectwem przywiązania Nowego Sącza i jego mieszkańców do idei niepodległościowych, których uosobieniem jest pierwszy marszałek Polski, Józef Piłsudski. To także wyraz wdzięczności sądeczan, bo jak widać, Nowy Sącz zajmował w życiu i sercu Marszałka wyjątkowe, szczególne miejsce.