Uczcili 73. rocznicę likwidacji getta żydowskiego w Nowym Sączu

W niedzielę (23 sierpnia) zakończono trzydniowe obchody likwidacji żydowskiego getta w Nowym Sączu.Uczestniczył w nich Marcus Lustig, ostatni świadek tamtych tragicznych wydarzeń.

Sądeczan po ulicach dawnego getta prowadził Artur Franczak, dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Nowym Sączu oraz historyk Łukasz Połomski. W powstałym niedawno Domu Historii mieszczącym się w pomieszczeniach parafii ewangelicko-augsburskiej zorganizowano spotkanie z Markusem Lustigiem, prezesem Ziomkostwa Sądeczan w Izarelu, ostatnim świadkiem likwidacji getta.
- Dziś po raz kolejny przyjechałem do was aby zaświadczyć o tym, co się działo na tych ulicach, na tym placu – powiedział. - Przeżyłem po to, aby o tym mówić. To były wydarzenia, które trudno sobie wyobrazić. Strach, głód, nędza i śmierć mieszkały ze mną w murach tego getta. Przed oczami mam wszystkich tych, którzy zginęli, w tym także moich najbliższych i kolegów – mówił. - Na koniec chcę powiedzieć to, co zawsze powtarzam i będę powtarzał - niech nigdy więcej człowiek nie zrobi człowiekowi tego, co stało się siedemdziesiąt trzy lata temu - dodał. - Markus wspominał cuda, jakie zdarzyły się w jego życiu. Siedemdziesiąt trzy lata temu, także w niedzielę, zlikwidowano sądeckie getto – mówi historyk Łukasz Połomski. Selekcji poddano 16 tysięcy Żydów. Markusa przeznaczono do pracy. Znalazł się wśród ok. 100 wybrańców. - Reszta mieszkańców getta zginęła – dodaje Połomski.

Sądeczanie złożyli kwiaty i znicze oraz pogrążyli się w zadumie. Uroczystości na Placu 3 Maja zostały poprzedzone spacerem ulicami dawnego sądeckiego getta pod hasłem 'Droga, o której nie zapomnę'. Tuż po godzinie 20:00 odbył się apel pamięci pomordowanych w Bełżcu Sądeczan z udziałem Markusa Lustiga oraz duchownych różnych wyznań. Uczestnicy pod postumentem Pamięci Sądeckich Żydów zapalili symboliczne znicze. Na zakończenie duchowni chrześcijańscy odmówili ekumeniczną modlitwę. Modlili się także rabini i przedstawiciele społeczności żydowskiej. Na zakończenie w kościele ewangelicko-augsburskim odbył się spektakl pt. 'Próba'.

Zmarłych tragicznie Żydów uczczono także w Grybowie. Dokładnie 73 lata temu zlikwidowano liczące dwa tysiące osób grybowskie getto. Jego mieszkańców wywieziono do getta w Nowym Sączu. Następnie przetrzymywani Żydzi trafili do obozu zagłady w Bełżcu. W Białej Niżnej koło Grybowa zamordowano około 360 Żydów.

Odeszli w ostatnich dniach… Zasłabł za kierownicą i wylądował w rowie. Pomogli policjanci

Pod pomnikiem w Białej Niżnej zebrano się pierwszy raz od czasów II wojny światowej. Odczytano relacje świadków, nazwiska ofiar a także list od ocalonego z tamtych wydarzeń grybowianina Leona Schagrina. Odprawiono kadisz za dusze zmarłych. Pomysłodawcą i organizatorem uroczystości był Kamil Kmak pochodzący z Białej Niżnej, który poprowadził uroczystości wraz z Łukaszem Połomskim. W uroczystościach uczestniczył Rabin Naczelny Krakowa Eliezer Gurary. - Rabin pozytywnie odniósł się do naszego projektu Młodzi Ambasadorzy Tolerancji. Podkreślił jak ważna jest przywracana pamięć o Żydach, szczególnie w młodym pokoleniu – powiedział historyk Łukasz Połomski. Projekt ten ma na celu wzmocnić postawę tolerancji, poszanowanie drugiego człowieka, otwartość na dialog i wiedzę.

Fot. Sądecki Sztetl