Lekarz: otyłość to przewlekła choroba cywilizacyjna dotykająca miliony Polaków, w tym dzieci

Otyłość jest przewlekłą chorobą cywilizacyjną, która w Polsce dotyczy kilku milionów osób i coraz częściej diagnozowana jest u dzieci – powiedział PAP prof. dr hab. n. med. Michał Holecki z Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Katowicach.

4 marca przypada Światowy Dzień Otyłości, który ma zwrócić uwagę na skalę problemu oraz jego konsekwencje zdrowotne i społeczne

W rozmowie z PAP ekspert, który jest kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Autoimmunologicznych i Diabetologii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Katowicach, podkreślił, że otyłość jest chorobą przewlekłą i nie powinna być traktowana wyłącznie jako problem estetyczny.

– Nadwaga i otyłość dotyczą w Polsce około 60 proc. społeczeństwa, a jeżeli mówimy o samej otyłości, to rozmawiamy o około 9 milionach Polaków – powiedział prof. Holecki.

Wokół elektrowni jądrowej powstaną cztery strefy bezpieczeństwa Pieniądze na drogi - umowy podpisane

Z danych przywoływanych przez specjalistę wynika, że co piąte dziecko w Polsce ma otyłość. Szacuje się również, że pięcioletnie dziecko ma obecnie 60 proc. ryzyka, że w wieku 40 lat będzie chorowało na otyłość. Przewiduje się, że do 2035 roku częstość występowania otyłości zwiększy się z 14 proc. do 24 proc. populacji, dotykając prawie 2 miliardy dorosłych, dzieci i młodzieży.

– To epidemia XXI wieku. Problem narasta, a konsekwencje zdrowotne są bardzo poważne – zaznaczył lekarz.

Ekspert podkreślił, że choć czynniki genetyczne czy schorzenia endokrynologiczne mogą zwiększać podatność na otyłość, nie można nimi tłumaczyć skali zjawiska. Główną rolę odgrywają styl życia, w tym nieprawidłowe nawyki żywieniowe i mała aktywność fizyczna.

– Jemy wysoko przetworzoną żywność, spożywamy nadmiar kalorii, ruszamy się coraz mniej. Dzieci mają mniej zajęć ruchowych, więcej czasu spędzają przed ekranami. To przekłada się na ich zdrowie w dorosłości – wskazał.

Otyłość wiąże się z rozwojem ponad 200 schorzeń. Najczęstsze to cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, choroba zwyrodnieniowa stawów oraz wybrane nowotwory.

– Gdyby nie było otyłości, praktycznie nie mielibyśmy problemu z cukrzycą typu 2 – ocenił prof. Holecki. Lekarz zwrócił uwagę, że redukcja masy ciała i szeroko pojęta zmiana stylu życia mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 nawet o 80 proc.

Otyłość wpływa także na zdrowie psychiczne. Jak podkreślił ekspert, osoby chore częściej doświadczają depresji, obniżonego nastroju i wykluczenia społecznego. Są również narażone na stygmatyzację.

– W przestrzeni publicznej promuje się przede wszystkim atrakcyjny wygląd, a rzadziej zdrowie. Osoby z otyłością bywają postrzegane przez pryzmat stereotypów, co pogarsza ich funkcjonowanie społeczne i zawodowe – zaznaczył ekspert.

Podstawowym narzędziem rozpoznawania otyłości pozostaje wskaźnik masy ciała (BMI). Klasycznie o otyłości mówimy przy BMI powyżej 30 kg/m2. Niemniej jednak dodatkowo lekarze oceniają obwód talii, który pozwala rozpoznać otyłość trzewną – szczególnie niebezpieczną metabolicznie.

– Tkanka tłuszczowa trzewna wydziela wiele cytokin prozapalnych, które negatywnie wpływają na metabolizm i zwiększają ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych – wyjaśnił specjalista.

Zdaniem prof. Holeckiego leczenie otyłości musi być kompleksowe i obejmować zmianę stylu życia, wsparcie dietetyczne i psychologiczne, farmakoterapię, a w wybranych przypadkach – chirurgię bariatryczną.

– Leki są wsparciem, a nie zastępstwem dla ruchu i właściwego odżywiania – podkreślił.

Wśród nowoczesnych terapii wymienił leki inkretynowe (agonistów receptora GLP-1, GLP1/GIP) takie jak liraglutyd, semaglutyd oraz tirzepatyd. Leki te nie tylko ułatwiają redukcję masy ciała, lecz także zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe (mniejsze ryzyko udaru czy zawału serca) oraz spowalniają progresję przewlekłej choroby nerek (w przypadku semaglutydu).

– To leki o działaniu plejotropowym (czyli wpływające na wiele procesów fizjologicznych - przyp. PAP). Poprawiają rokowanie, wydłużają życie i zmniejszają ryzyko powikłań u chorych na cukrzycą typu 2 z wielochorobowością – zaznaczył.

Jak dodał, chirurgia bariatryczna jest zarezerwowana dla wybranej grupy chorych, to znaczy dla osób z BMI równym lub większym niż 35 kg/m2 bez chorób towarzyszących otyłości, dla chorych na cukrzycę typu 2 (niezależnie od metody leczenia) z BMI od 30 kg/m2. Można również rozważyć ten sposób leczenia u chorych z BMI 30–34,9 kg/m2, u których leczenie zachowawcze otyłości i chorób jej towarzyszących nie przynosi pożądanych efektów. Zabiegi zmieniają anatomię przewodu pokarmowego, ograniczając ilość przyjmowanego i wchłanianego pokarmu, co prowadzi do znacznej utraty masy ciała.

– To skuteczna metoda, ale nie każdy pacjent się do niej kwalifikuje – dodał lekarz.

Ekspert zwrócił uwagę, że kluczowe znaczenie ma profilaktyka wśród dzieci. Pediatrzy oceniają rozwój dziecka na podstawie siatek centylowych, uwzględniających masę ciała i wzrost odpowiednie dla wieku.

– Najczęściej otyłość dziecka wiąże się z nawykami żywieniowymi całej rodziny. Rzadko zdarza się, by szczupłym rodzicom towarzyszyło dziecko z otyłością – powiedział.

Według lekarza utrwalone w dzieciństwie wzorce żywieniowe trudno zmienić w dorosłości. Dlatego działania profilaktyczne powinny obejmować całe rodziny oraz promować trwałą zmianę stylu życia.

– To, czym nasiąknie dziecko w młodości, rzutuje na jego zdrowie w przyszłości – podsumował prof. Holecki.

Julia Szymańska (PAP)